Prawa zawodniczek związane z ciążą i macierzyństwem nie są często omawianymi zagadnieniami w prawie sportowym. Tym bardziej chcę napisać kilka słów na ten temat, mając na uwadze ostatnie zmiany w przepisach FIFA i PZPN. Jakie prawa przyznano piłkarkom? Do czego zobowiązano kluby w relacjach z zawodniczkami uprawiającymi piłkę nożną? Zapraszam do lektury.
SPIS TREŚCI:
- Status zawodniczek podczas ciąży i macierzyństwa – zmiany przepisów FIFA i PZPN
- Nowe prawa zawodniczek
- Rozwiązanie kontraktu przez klub w trakcie ciąży lub macierzyństwa
- Wpływ ciąży na zmianę przynależności klubowej
- Pomoc prawna
1. STATUS ZAWODNICZEK PODCZAS CIĄŻY I MACIERZYŃSTWA – ZMIANY PRZEPISÓW FIFA I PZPN
Dyskusja na temat praw przysługującym zawodniczkom piłki nożnej trwa od dobrych kilku lat. W 2017 roku Międzynarodowa Federacja Piłkarzy Zawodowych (FIFPro) wydała raport, który zawierał między innymi następujące dane:
- 69 procent aktywnych zawodniczek to osoby pomiędzy 19 a 23 roku życia,
- 90 procent zawodniczek zamierza wcześniej zakończyć uprawianie piłki nożnej, w tym blisko połowa z nich – ze względu na chęć założenia lub powiększenia rodziny,
- spośród ankietowanych zawodniczek, 2 procent z nich miało dzieci,
- 8 procent zawodniczek otrzymywało świadczenia od klubów lub federacji krajowych podczas nieobecności związanej z ciążą lub macierzyństwem,
Dążąc do dalszej poprawy poziomu kobiecej piłki zdecydowano się przyznać zawodniczkom prawa związane z macierzyństwem. W pierwszej kolejności zmiany zostały wprowadzone na poziomie FIFA. Zaawansowane rozmowy rozpoczęły się w sierpniu 2020 roku, a w listopadzie zatwierdzono projekt zmian w Regulaminie FIFA ds. Statusu i Transferu Zawodników dotyczących praw zawodniczek związanych z ciążą i macierzyństwem. Wprowadzone zmiany miały określić minimalne standardy w kobiecym futbolu. Najistotniejsze z nich to:
- Urlop macierzyński o długości co najmniej 14 tygodni wraz z gwarantowanym wynagrodzeniem w wysokości co najmniej dwóch trzecich kwoty podstawowej wynikającej z kontraktu;
- Ochrona zawodniczek przed rozwiązaniem kontraktu ze względu na ciążę i macierzyństwo;
- Prawo powrotu do zespołu po zakończeniu urlopu macierzyńskiego;
- Ochrona podczas ciąży – prawo do wyboru w zakresie świadczenia usług sportowych wynikających z kontraktu;
- Ułatwienia w transferach dla klubu w razie skorzystania przez zawodniczkę z urlopu macierzyńskiego.
Zmiany weszły w życie 1 stycznia 2021 roku. Federacje krajowe zostały z kolei zobowiązane do wprowadzenia regulacji FIFA do krajowych porządków prawnych do 1 lipca 2021 roku.
29 czerwca Komisja ds. Nagłych PZPN podjęła uchwałę nr 19/2021 i dokonała zmian w następujących aktach prawnych:
- uchwale nr III/54 z dnia 27 marca 2015 roku Zarządu PZPN – Minimalne Wymagania dla standardowych kontraktów zawodników w sektorze zawodowej piłki nożnej (obecnie: uchwała nr VI/90 z dnia 16 czerwca 2023 roku),
- uchwale nr VIII/124 z dnia 14 lipca 2015 roku Zarządu PZPN w sprawie statusu zawodników oraz zasad zmian przynależności klubowej.
W podjętej uchwale uwzględniono zmiany wprowadzone przez FIFA. Chcę tylko podkreślić, że nowe przepisy, choć poprawiające sytuację zawodniczek, w dalszym ciągu nie chronią ich w takim samym stopniu jak kodeks pracy. Jeżeli zatem zawodniczka ma zawartą umowę, która bardziej zabezpiecza jej prawa np. podczas nieobecności związanej z ciążą, wówczas to te przepisy będą miały zastosowanie.
Ważność kontraktu o profesjonalne uprawianie piłki nożnej nie może być uzależniona od tego, czy piłkarka jest w ciąży, zajdzie w ciążę lub korzysta z praw związanych z macierzyństwem.
2. NOWE PRAWA ZAWODNICZEK ZWIĄZANE Z CIĄŻĄ I MACIERZYŃSTWEM
Udział w rozgrywkach i treningach
Zawodniczce przysługuje prawo do udziału w treningach oraz rozgrywkach, pod warunkiem uzyskania zgody lekarza prowadzącego oraz niezależnego lekarza (wybranego w drodze porozumienia między zawodniczką a jej klubem), który potwierdzi, że jest to dla niej bezpieczne. Klub musi wówczas zaakceptować decyzję zawodniczki i ustalić plan realizacji kontraktu, traktując priorytetowo zdrowie piłkarki i zdrowie nienarodzonego dziecka.
Jeżeli zawodniczka uzna, że nie chce kontynuować realizacji kontraktu lub lekarz prowadzący uzna, że wykonywanie obowiązków wynikających z kontraktu nie jest bezpieczne dla zdrowia piłkarki i jej dziecka, klub musi uwzględnić tę decyzję. W takiej sytuacji klub wraz z zawodniczką mają wypracować plan realizacji kontraktu „w sposób alternatywny”, jak ujęto to w przepisach PZPN. Zawodniczce przysługuje wówczas wynagrodzenie w pełnej wysokości, aż do momentu jej nieobecności z powodu macierzyństwa.
Ustalanie terminu nieobecności z powodu macierzyństwa
Pojęcie nieobecności z powodu macierzyństwa zostało zdefiniowane w przepisach PZPN:
| Art. 3 uchwały nr VI/90 z dnia 16 czerwca 2023 roku Zarządu Polskiego Związku Piłki Nożnej -Minimalne Wymagania dla standardowych kontraktów zawodników w sektorze zawodowej piłki nożnej: W rozumieniu niniejszych przepisów: (…) Nieobecność z powodu macierzyństwa oznacza minimalny okres płatnej nieobecności Zawodniczki wynoszący 14 tygodni, w tym co najmniej osiem tygodni do wykorzystania po porodzie. |
Nieobecność z powodu macierzyństwa to zatem okres co najmniej 14 tygodni, w tym co najmniej 8 tygodni do wykorzystania po porodzie. Zawodniczka ma prawo do samodzielnego ustalenia terminu nieobecności z powodu macierzyństwa.
Klub nie ma prawa wywierać presji ani zmuszać zawodniczki do wskazania swojej nieobecności w określonym czasie. Działania te będą stanowić wykroczenie dyscyplinarne, skutkujące nałożeniem sankcji przez Komisję Dyscyplinarną PZPN.
Nieobecność zawodniczki z powodu macierzyństwa jest obowiązkowo płatna przez klub w wysokości dwóch trzecich wynagrodzenia przewidzianego w kontrakcie przez cały okres jego obowiązywania, chyba że obowiązujące przepisy prawa powszechnego przewidują korzystniejsze warunki, np. w razie pobierania zasiłku macierzyńskiego.
Potrzebujesz pomocy prawnej w związku z Twoim kontraktem?
Skontaktuj się ze mną:
Maciej Broda
ADWOKATPowrót do uprawiania piłki nożnej
Zawodniczka, po zakończeniu nieobecności z powodu macierzyństwa, ma prawo powrotu do uprawiania piłki nożnej i realizacji zawartego kontraktu. Musi ona jednak uzyskać zgodę lekarza prowadzącego oraz niezależnego lekarza, wybranego wspólnie przez zawodniczkę i klub. Jeżeli uznają oni, że powrót do gry i treningów jest bezpieczny dla piłkarki, klub będzie zobowiązany do:
- uwzględnienia decyzji zawodniczki co do powrotu,
- ponownego włączenia jej do uczestnictwa w procesie treningowym i współzawodnictwie sportowym
- zapewnienia zawodniczce stałej opieki medycznej.
Po powrocie zawodniczce będzie przysługiwało wynagrodzenie w pełnej wysokości, określonej w zawartym przez nią kontrakcie.
Zapewnienie zawodniczce możliwości karmienia piersią niemowlęcia lub odciągania mleka
Zawodniczka ma mieć możliwość karmienia piersią niemowlęcia lub odciągania mleka podczas realizacji kontraktu w klubie. Ten z kolei ma zapewnić odpowiednie udogodnienia zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa powszechnego.
Uchwała PZPN nie precyzuje, w których przepisach zawarte mają być owe udogodnienia. Chciałbym jednak zwrócić uwagę na rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, którego załącznik określa wymagania dotyczące pomieszczenia przeznaczonego do wypoczynku dla kobiet w ciąży i karmiących matek:
| § 39 załącznika nr 3 do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26.09.1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy 1. W zakładzie pracy zatrudniającym na jedną zmianę więcej niż dwadzieścia kobiet w jednym budynku należy urządzić pomieszczenie z miejscami do wypoczynku w pozycji leżącej dla kobiet w ciąży i karmiących matek, przyjmując co najmniej jedno miejsce na każdych trzysta kobiet zatrudnionych na jednej zmianie, lecz nie mniej niż jedno miejsce. 2. Powierzchnia pomieszczenia, o którym mowa w ust. 1, nie może być mniejsza niż 8 m2 |
Przepisy nie wskazują zatem, jak ma wyglądać takie pomieszczenie. Wprowadzają jednak wymóg wymiany powietrza co najmniej dwa razy na godzinę (§ 38 załącznika).
Przepisy PZPN nie zawierają informacji, na jakich zasadach zawodniczki powinny zgłaszać w klubach potrzeby karmienia dziecka. Podobnie nie określono, czy wystarczy samo oświadczenie zawodniczki o konieczności karmienia, czy też konieczne będzie zaświadczenie lekarskie. Państwowa Inspekcja Pracy odpowiadając na pytania związane z analogicznymi uprawnieniami wynikającymi z kodeksu pracy, stwierdzała, że żadne zaświadczenie lekarskie nie jest potrzebne i wystarczy samo oświadczenie matki. Wydaje mi się zatem, że tak samo powinno być rozpatrywane korzystanie z tego uprawnienia przez piłkarki.
3. ROZWIĄZANIE KONTRAKTU PRZEZ KLUB Z POWODU CIĄŻY LUB MACIERZYŃSTWA ZAWODNICZKI
Domniemanie rozwiązania kontraktu z winy klubu
W przepisach PZPN wprowadzono domniemanie, zgodnie z którym kontrakt został rozwiązany z winy klubu, jeżeli ten jednostronnie wypowiedział umowę zawodniczce:
- z powodu ciąży lub zajścia w ciążę,
- nieobecności zawodniczki z powodu macierzyństwa lub korzystania z praw związanych z macierzyństwem.
Co więcej, uznaje się, że jeżeli kontrakt zostanie rozwiązany przez klub w czasie ciąży lub nieobecności zawodniczki z powodu macierzyństwa, rozwiązanie umowy nastąpiło właśnie z tych powodów. Klub może oczywiście obalić to domniemanie wskazując m.in. na wystąpienie innych przyczyn uzasadniających rozwiązanie umowy. Musi jednak wykazać to przed Piłkarskim Sądem Polubownym (w sprawach o odszkodowanie) i organami dyscyplinarnymi (w postępowaniach dyscyplinarnych).
Odszkodowanie dla zawodniczki
W przypadku rozwiązania przez klub kontraktu z powodów związanych z ciążą lub macierzyństwem zawodniczki, przysługuje jej odszkodowanie, które jest liczone w następujący sposób:
- jeżeli zawodniczka nie podpisała nowego kontraktu po rozwiązaniu poprzedniej umowy, co do zasady, odszkodowanie będzie równe wysokości utraconego przez nią wynagrodzenia należnego za okres, na który został zawarty kontrakt, który został przedwcześnie rozwiązany przez klub;
- jeżeli zawodniczka podpisała nowy kontrakt po rozwiązaniu poprzedniej umowy, odszkodowanie w wysokości utraconego wynagrodzenia, zostanie pomniejszone o dochody uzyskane z uprawiania piłki nożnej w innym Klubie.
Zawodniczce będzie również przysługiwać dodatkowe jednorazowe odszkodowanie w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia wynikającego z przedwcześnie rozwiązanego kontraktu. Odszkodowanie to przysługuje piłkarce niezależnie od utraconych korzyści, o których była mowa w dwóch powyższych punktach.
Kary dyscyplinarne dla klubu
Na klub, który rozwiązał kontrakt z zawodniczką nałożone zostaną również kary dyscyplinarne. Wprawdzie wskazano, że odbędzie się to zgodnie z regulaminem dyscyplinarnym PZPN, ale negatywne konsekwencje dla klubu zostały również wymienione w samej uchwale nr III/54:
| Art. 13 ust. 4 lit. b uchwały nr VI/90 z dnia 16 czerwca 2023 roku Zarządu Polskiego Związku Piłki Nożnej -Minimalne Wymagania dla standardowych kontraktów zawodników w sektorze zawodowej piłki nożnej: Klub będzie miał zakaz rejestrowania jakichkolwiek nowych Zawodniczek przez dwa pełne i kolejne okresy rejestracyjne. Klub będzie mógł zarejestrować nowe zawodniczki dopiero od następnego okresu rejestracyjnego następującego po pełnym wykonaniu nałożonych sankcji. W szczególności Klub nie będzie uprawniony do skorzystania z wyjątków określonych w art. 27 ust. 1 h) oraz i) Uchwały w sprawie statusu zawodników. |
Jak widać, ograniczenia te dotyczą rejestrowania nowych zawodniczek oraz braku możliwości przeprowadzenia zmiany barw klubowych poza okresami transferowymi. Zobaczymy, czy przepis ten zostanie uwzględniony przy okazji zmian w regulaminie dyscyplinarnym PZPN. Nakładanie sankcji nieprzewidzianej w regulaminie może bowiem zostać zakwestionowane przez obwiniony klub w trakcie postępowania dyscyplinarnego.
| Aktualizacja: Na podstawie uchwały Zarządu PZPN nr VI/110 z dnia 17 lipca 2021 w regulaminie dyscyplinarnym PZPN wprowadzono przepis art. 105[4] o następującym brzmieniu: Za jednostronne rozwiązanie przez klub Kontraktu zawartego z zawodniczką z powodu jej ciąży, zajścia w ciążę, nieobecności z powodu macierzyństwa lub korzystania z praw związanych z macierzyństwem, klubom wymierza się następujące kary: a) pieniężna nie niższa niż 1.000 zł i nie wyższa niż 500.000 zł.; b) zakazu dokonywania transferów do Klubu na okres nie dłuższy niż 2 lata. |
4. WPŁYW CIĄŻY NA ZMIANĘ PRZYNALEŻNOŚCI KLUBOWEJ
Co do zasady, zmiana przynależności klubowej może nastąpić jedynie w okresie jednego z dwóch okien transferowych, w terminach określonych przepisami PZPN. Kwestie te są uregulowane w § 23 uchwały nr VIII/124 z dnia 14 lipca 2015 roku Zarządu PZPN w sprawie statusu zawodników oraz zasad zmian przynależności klubowej. Również w tym akcie prawnym wprowadzono nowe przepisy, umożliwiając zmianę barw klubowych poza okresem transferowym w związku z nieobecnością zawodniczek z powodu macierzyństwa:
| § 27 uchwały nr VIII/124 z dnia 14 lipca 2015 roku Zarządu PZPN w sprawie statusu zawodników oraz zasad zmian przynależności klubowej: 1. W czasie trwania całego sezonu rozgrywkowego – także poza okresami, o których mowa w § 23 – zmiana przynależności klubowej może nastąpić w następujących sytuacjach: (…) h) w sytuacji tymczasowego zastąpienia zawodniczki, w związku z jej nieobecnością z powodu macierzyństwa, przy czym okres obowiązywania kontraktu takiej zawodniczki, o ile nie uzgodniono inaczej, trwa od dnia zgłoszenia do dnia poprzedzającego rozpoczęcie pierwszego okresu rejestracyjnego po zakończeniu nieobecności z powodu macierzyństwa zastępowanej zawodniczki, i) w przypadku zakończenia przez zawodniczkę nieobecności z powodu macierzyństwa. |
Pierwszy wprowadzony wyjątek dotyczy tymczasowego zastąpienia zawodniczki, która nie może świadczyć usług sportowych na rzecz klubu z powodu macierzyństwa. W takim przypadku co do zasady kontrakt zastępującej piłkarki trwa od dnia jej zgłoszenia do dnia poprzedzającego rozpoczęcie pierwszego okresu rejestracyjnego po powrocie zastępowanej zawodniczki. Oczywiście strony mogą odmiennie ustalić okres obowiązywania tego tymczasowego kontraktu.
Drugi wyjątek dotyczy świadczenia usług wynikających z kontraktu przez powracającą zawodniczkę po zakończeniu okresu urlopu macierzyńskiego. Ten wyjątek jest bezpośrednio związany z prawem do uprawiania piłki nożnej po nieobecności.
POMOC PRAWNA Z ZAKRESU PRAWA SPORTOWEGO
We wpisie omówiłem najważniejsze zmiany w przepisach dotyczące kontraktów w kobiecej piłce nożnej. Jeżeli dodatkowo potrzebujesz pomocy prawnej, skontaktuj się ze mną. Mogę pomóc Ci między innymi udzielając konsultacji prawnej, przygotowując kontrakt lub reprezentując przed organami PZPN lub Piłkarskim Sądem Polubownym – w razie powstania sporu.
Potrzebujesz pomocy prawnej w kobiecym futbolu? Skontaktuj się ze mną
Telefon: +48 796 922 239E-mail: maciej.broda@kontraktsportowy.pl
Możesz również skorzystać z poniższego formularza kontaktowego
NIE PRZEGAP NOWYCH WPISÓW
To tyle na dzisiaj.
Zachęcam Cię również do śledzenia mediów społecznościowych, gdzie znajdziesz krótsze treści, niepublikowane na portalu.
